Lot nima
Lot — bitim hajmining standart birligi. Forex'da 1 standart lot odatda 100 000 birlik asosiy valyutaga teng. Masalan, EUR/USD bo'yicha 1 lot — 100 000 yevro. Kichikroq hajmlar ham bor:
| Hajm | Nomi | Asosiy valyuta (odatda) |
|---|---|---|
| 1,00 lot | Standart | 100 000 |
| 0,10 lot | Mini | 10 000 |
| 0,01 lot | Mikro | 1 000 |
Eslatma: oltin, indekslar va kripto CFD'larda 1 lot hajmi boshqacha belgilanadi va brokerga qarab farq qiladi. Aniq qiymatni terminalda «Spetsifikatsiya» (Specification) oynasidan ko'ring. Eng kichik ruxsat etilgan hajm ham hisob turiga bog'liq.
Pip va punkt
Pip — valyuta kotirovkasidagi odatiy eng kichik o'lchov. Ko'pchilik juftliklarda narx to'rt xonali kasr bilan ko'rsatiladi va 1 pip = 0,0001. Yapon yenasi bilan juftliklarda (USD/JPY) narx ikki xonali, 1 pip = 0,01. Ko'pchilik brokerlar narxni yana bir xona aniqroq beradi, bu xona punkt (pipette) deyiladi: 1 pip = 10 punkt.
Masalan, EUR/USD narxi 1,10000 dan 1,10250 ga o'zgardi: bu 25 pip (250 punkt).
Pip qiymati qanday hisoblanadi
Pip qiymati hajmga va kotirovka valyutasiga bog'liq. Kotirovka valyutasi USD bo'lgan juftliklarda (EUR/USD, GBP/USD) hisob oddiy:
pip qiymati = lot hajmi (birlikda) × 0,0001
- 1,00 lot: 100 000 × 0,0001 = 10 dollar bir pip uchun.
- 0,10 lot: 1 dollar bir pip uchun.
- 0,01 lot: 0,10 dollar bir pip uchun.
Boshqa juftliklarda (masalan, USD/JPY, USD/CHF) pip qiymati dollarga joriy kurs bo'yicha konvertatsiya qilinadi, shuning uchun u biroz o'zgarib turadi. Terminal buni o'zi hisoblab beradi, lekin tushunchani bilish foydali.
Kredit yelkasi (leverage)
Kredit yelkasi 1:100 ko'rinishida yoziladi. Bu har 1 dollar garov bilan 100 dollarlik pozitsiya ochish mumkinligini bildiradi. Pul sizga sovg'a qilinmaydi: yelka faqat bitim ochish uchun kerakli garov (margin) summasini kamaytiradi. Lekin foyda va zarar to'liq pozitsiya hajmidan hisoblanadi, ya'ni yelka tebranish ta'sirini kuchaytiradi.
Mavjud maksimal yelka hisob turi, instrument va mamlakatga bog'liq (regulyator talablari ham farq qiladi). Eng yuqori yelkani tanlash «yaxshi» degani emas; ko'p treyderlar uchun pastroq yelka xavfsizroq. Haqiqiy yelkani esa hisobdagi pulingizga nisbatan ochgan umumiy hajmingiz belgilaydi.
Margin (garov) qanday hisoblanadi
margin = (lot × kontrakt hajmi × narx) ÷ yelka
Misol (hisoblash uchun): EUR/USD narxi 1,1000 deb faraz qilaylik, 0,10 lot ochasiz, yelka 1:100.
- Pozitsiya hajmi: 10 000 EUR × 1,1000 = 11 000 USD.
- Kerakli margin: 11 000 ÷ 100 = 110 dollar.
Xuddi shu pozitsiya 1:500 yelka bilan atigi 22 dollar garov talab qiladi, lekin bitimning zarari baribir 11 000 dollarlik pozitsiyadan hisoblanadi. Garovning kamayishi riskni kamaytirmaydi.
Erkin margin, margin darajasi, margin call va Stop Out
- Balans — ochiq pozitsiyalarsiz hisobdagi pul.
- Equity (kapital) — balans plyus (minus) ochiq pozitsiyalarning joriy foydasi yoki zarari.
- Margin — ochiq pozitsiyalarga band qilingan garov.
- Erkin margin = equity − margin. Yangi bitimlar uchun mavjud mablag'.
- Margin darajasi = equity ÷ margin × 100%.
Margin darajasi brokerning belgilangan chegarasidan pastga tushsa, margin call (ogohlantirish) keladi: yangi bitim ochish cheklanadi. Daraja yana pasaysa, Stop Out ishga tushadi va platforma pozitsiyalarni zararda majburan yopa boshlaydi. Margin call va Stop Out foizlari brokerga va hisob turiga bog'liq; ularni shartnoma yoki hisob spetsifikatsiyasidan o'qing.
Misol: 1000 dollar hisobda ortiqcha hajm
Quyidagi hisob faqat tushuntirish uchun misol. Hisobda 1 000 dollar, EUR/USD bo'yicha 1,00 lot Buy ochdingiz (yelka 1:500 deb olamiz).
- Pozitsiya: 100 000 EUR ≈ 110 000 USD (narx 1,1000).
- Margin: 110 000 ÷ 500 = 220 dollar. Erkin margin 780 dollar. «Hammasi joyida» ko'rinadi.
- Lekin 1 pip = 10 dollar. Narx 78 pip qarshi yursa, erkin margin tugaydi va zarar 780 dollarga yetadi. Ko'p valyuta juftliklari bir kunda 50–100 pip yura oladi, yangilik chiqqanda esa undan ko'p.
Xulosa: yelka katta bo'lgani uchun katta hajm ochish mumkin degani emas. Hajmni garov emas, riskdan kelib chiqib hisoblang.
Pozitsiya hajmini risk bo'yicha hisoblash
Formula:
lot = (hisob × bitimga risk %) ÷ (stop-loss pip × 1 pip qiymati 1 lotda)
Misol (EUR/USD, 1 lotda pip = 10 dollar): hisob 1 000 dollar, risk 1% = 10 dollar, stop-loss 25 pip.
- Lot = 10 ÷ (25 × 10) = 0,04 lot.
- Tekshiruv: 0,04 lot da 1 pip = 0,40 dollar; stop-loss 25 pip = 10 dollar. Maksimal zarar hisobning 1% i.
Shu yo'l bilan stop-loss kengroq bo'lsa lot kichrayadi, torroq bo'lsa kattalashadi — risk esa o'zgarmaydi. Batafsil qoidalar risk menejment maqolasida.
Hajm va xarajat
Lot oshgan sari spred xarajati ham oshadi. Masalan, spred 1,0 pip bo'lsa, 1 lotda bitim ochilishining o'zi ~10 dollar xarajat, 0,1 lotda ~1 dollar. Qisqa muddatli savdoda bu foydaning katta qismini yeb qo'yishi mumkin. Spred, komissiya va svop alohida maqolada tushuntirilgan.
Misol jadvali: hajm, pip qiymati va risk
Quyidagi jadval 1 000 dollarlik hisob, EUR/USD (1 lotda 1 pip = 10 dollar) va 20 pip stop-loss uchun hisoblangan misol. Narx va natijalar bozor ma'lumoti emas.
| Hajm | 1 pip | 20 pip zarar | Hisobning ulushi |
|---|---|---|---|
| 0,01 lot | 0,10 $ | 2 $ | 0,2% |
| 0,05 lot | 0,50 $ | 10 $ | 1% |
| 0,10 lot | 1 $ | 20 $ | 2% |
| 0,50 lot | 5 $ | 100 $ | 10% |
| 1,00 lot | 10 $ | 200 $ | 20% |
Jadvaldan ko'rinadiki, bir xil stop-lossda hajm 100 baravar oshsa, zarar ham 100 baravar oshadi. Hajm tanlash — savdodagi eng muhim qarorlardan biri.
Margin darajasi: qadamma-qadam misol
Faraz qilaylik (faqat hisoblash misoli): hisobda 500 dollar, 0,50 lot EUR/USD Buy, kerakli margin 110 dollar (yelka 1:500, narx 1,1000).
- Boshida equity 500, margin 110: margin darajasi = 500 ÷ 110 × 100 ≈ 455%.
- Narx 40 pip qarshi yursa, zarar 0,50 lot × 10 × 40 = 200 dollar. Equity = 300. Daraja ≈ 273%.
- Narx yana 40 pip yursa (jami 80 pip), zarar 400 dollar. Equity = 100. Daraja ≈ 91%.
- Brokerning Stop Out chegarasi, aytaylik 50% bo'lsa, equity 55 dollargacha tushganda pozitsiya majburan yopiladi. Bu taxminan 89 pip zarar degani.
500 dollarlik hisobda 89 pip — bir kunlik tebranish bo'lishi mumkin. Aynan shunday hisoblar boshlovchilarning depozitlari nega tez tugashini tushuntiradi.
Hisob valyutasi va konvertatsiya
Hisobingiz USD'da bo'lsa, USD kotirovkali juftliklarda hisob oddiy. Hisob boshqa valyutada (masalan, EUR) bo'lsa yoki juftlikda USD bo'lmasa, pip qiymati joriy kurs bo'yicha konvertatsiya qilinadi. Shuning uchun pip qiymati bir oz o'zgarib turadi. Siz uchun amaliy xulosa: bitim ochishdan oldin terminaldagi hisoblagichga (yoki broker taklif qiladigan kalkulyatorga) qarab, stop-loss tegsa aniq qancha yo'qotishni ko'ring.
Yelka cheklovlari qaerdan
Ayrim regulyatorlar chakana mijozlar uchun yelkani cheklaydi (masalan, asosiy juftliklarda 1:30 gacha); boshqa yurisdiksiyalarda yuqoriroq yelka ruxsat etilgan. Sizga qanday yelka berilishi qaysi yuridik shaxs bilan shartnoma tuzganingizga bog'liq. Cheklov mijozni himoya qilishga qaratilgan: yelka past bo'lsa, katta pozitsiya ochish qiyinlashadi. O'z hisobingizning haqiqiy yelkasini shaxsiy kabinetda tekshiring.
Odatiy xatolar
- Margin yetarli bo'lsa hajm ham yetarli deb o'ylash.
- Barcha erkin marginni bir bitimga sarflash va yangi bitim uchun joy qoldirmaslik.
- Bir yo'nalishdagi bir necha o'zaro bog'liq juftlikni (EUR/USD, GBP/USD) ochib, aslida bitta katta risk olish.
- Instrument ichida lot hajmi boshqa ekanini hisobga olmaslik (oltin, indekslar).
- Haftalik yopilishdan keyingi gap xavfini inobatga olmaslik.
Exness'da demo hisob bilan mashq qilish
Auron FX — Exness'ning rasmiy sayti emas; tugma hamkorlik havolasi. Demo hisob hisoblarni xavfsiz sinash imkonini beradi: MT4/MT5 o'rnatish bo'yicha qo'llanmaga qarang.
Risk haqida
Forex va CFD yuqori xavfli, kredit yelkasi zararni ham tez oshiradi va depozitdan ko'p yo'qotish ehtimoli bor (brokerda manfiy balansdan himoya bo'lmasa). Ko'pchilik chakana treyderlar zarar ko'radi. Faqat yo'qotishga tayyor mablag' bilan savdo qiling, 18 yoshdan. Maqolalardagi raqamlar hisoblash misoli, bozor ma'lumoti yoki prognoz emas.
Foydali sahifalar: Forex nima · Risk menejment · Spred va svop · Exness sharhi